Wat is stunting (groeiachterstand)?
Een kind met stunting is te klein voor zijn leeftijd. Stunting, of groeiachterstand, is het gevolg van langdurige ondervoeding, vaak in combinatie met steeds terugkerende infecties. In 2024 hadden wereldwijd 150,2 miljoen kinderen onder de vijf jaar een groeiachterstand: bijna een op de vier. De meeste van hen wonen in Azië en Afrika.
Hoe wordt stunting gemeten?
Een kind heeft stunting als de lengte voor zijn leeftijd meer dan twee standaarddeviaties onder de mediaan van de WHO-groeinormen ligt. Gezondheidswerkers meten de lengte van het kind en vergelijken die met de groeicurven van de WHO. Onder drie standaarddeviaties spreken we van ernstige stunting.
Oorzaken van stunting
Stunting ontstaat langzaam, vooral in de eerste 1000 dagen: van de conceptie tot de tweede verjaardag van een kind. De belangrijkste oorzaken zijn:
- Slechte voeding van de moeder voor en tijdens de zwangerschap, waardoor het kind een laag geboortegewicht heeft.
- Te weinig borstvoeding in de eerste zes maanden.
- Bijvoeding vanaf zes maanden met te weinig energie, eiwit, ijzer, zink en vitamine A, of met te weinig variatie.
- Steeds terugkerende diarree en infecties, vaak door onveilig drinkwater en slechte sanitaire voorzieningen.
- Armoede en te weinig kennis over wat een jong kind nodig heeft.
Gevolgen van stunting
Stunting is meer dan klein zijn. Het heeft levenslange gevolgen.
- Hersenontwikkeling: kinderen met stunting leren minder makkelijk en presteren slechter op school.
- Inkomen: kinderen die hun ontwikkelingspotentieel niet bereiken, verdienen als volwassene naar schatting 20 procent minder.
- Gezondheid: kinderen met stunting zijn vatbaarder voor infecties. Als het voedingspatroon later verandert, hebben ze meer kans op overgewicht, diabetes en hoge bloeddruk.
- De volgende generatie: meisjes met stunting krijgen vaker zelf kleine baby’s, waardoor de cirkel zich herhaalt.
Groei die na het tweede levensjaar gemist is, wordt moeilijk ingehaald. Daarom is vroege preventie het belangrijkst.
Many children in developing countries are exposed to multiple risks for poor development including poverty and poor health and nutrition.
There are few national data for children’s development but our conservative estimate is that more than 200 million children under 5 years of age in developing countries are not developing to their full potential. Sub-Saharan African countries have the highest percentage of disadvantaged children but the largest number live in south Asia. The children will subsequently do poorly in school and are likely to transfer poverty to the next generation.
We estimate that this loss of human potential is associated with more than a 20% deficit in adult income and will have implications for national development. The proximal causes of poor child development are analysed in the second paper in this series.
The problem of poor child development will remain unless a substantial effort is made to mount appropriate integrated programmes. There is increasing evidence that early interventions can help prevent the loss of potential in affected children and improvements can happen rapidly (see third paper in this series). In view of the high cost of poor child development, both economically and in terms of equity and individual well-being, and the availability of effective interventions, we can no longer justify inactivity.
Hoe voorkom je stunting?
Preventie werkt het best in de eerste 1000 dagen en combineert voeding, gezondheid en hygiëne:
- Goede voeding voor meisjes en zwangere vrouwen, met genoeg energie, eiwit, ijzer en foliumzuur.
- Uitsluitend borstvoeding in de eerste zes maanden, en doorgaan met borstvoeding tot twee jaar of langer.
- Vanaf zes maanden: gevarieerde en energierijke bijvoeding, meerdere keren per dag.
- Schoon drinkwater, handen wassen en toiletten om diarree te voorkomen.
- Regelmatig de groei meten, zodat problemen vroeg opvallen.
De rol van lokale, plantaardige voeding
Veel gezinnen kunnen hun voeding verbeteren met wat in de buurt groeit. Bonen, linzen, kikkererwten, pinda’s en sesam leveren eiwit en zink. Donkergroene bladgroenten zoals amarant en moringa leveren ijzer, foliumzuur en vitamine A. Oranje zoete aardappel en pompoen voegen vitamine A toe. Fruit met veel vitamine C, gegeten bij de maaltijd, helpt het lichaam ijzer op te nemen. Weken, kiemen en fermenteren van granen en peulvruchten verbetert de opname van ijzer en zink. Bij jonge kinderen die vooral plantaardig eten, verdienen energiedichtheid, ijzer, zink en vitamine B12 extra aandacht.
Wat doet Green Food Foundation?
We werken samen met lokale ngo’s in Nepal, Oeganda, Kenia, India en Tanzania. Met train the trainer programma’s leren we gezondheidswerkers en moedergroepen voedzame maaltijden bereiden met lokale producten, en we helpen bij het aanleggen van moestuinen. Lees meer over hoe we te werk gaan, word vrijwilliger of steun ons werk tegen stunting.
Bronnen
- UNICEF, WHO, World Bank Group. Joint Child Malnutrition Estimates, 2025 edition.
- WHO. WHO Child Growth Standards. Genève, 2006.
- Grantham-McGregor S, et al. Developmental potential in the first 5 years for children in developing countries. The Lancet, 2007.
- Lu C, Black MM, Richter LM. Risk of poor development in young children in low-income and middle-income countries. The Lancet Global Health, 2016.
- Black MM, et al. Early childhood development coming of age: science through the life course. The Lancet, 2017.